Άι Βασίλης. Από τον μύθο, στην ιδέα.

Γράφει ο Κώστας Τάτσης

 

Υπάρχουν πολλά πράγματα που συσχετίζουμε με τα Χριστούγεννα, αλλά θα έλεγα ότι τίποτα δεν τα συμβολίζει καλύτερα από τον Άι Βασίλη. Δεν υπάρχει τίποτα πιο αυθεντικά χριστουγεννιάτικο από το να περιμένεις με ανυπομονησία τη μαγική στιγμή όπου θα βρεις το δώρο που του είχες ζητήσει. Ποιος είναι όμως αυτός ο Άγιος και γιατί πιστεύαμε σε αυτόν;

kos1

Η πρώτη ερώτηση είναι σίγουρα πολύ πιο εύκολη. Ο Άι Βασίλης με τη σημερινή διεθνή μορφή του είναι ένα κράμα παραδόσεων από χώρες της βόρειας Ευρώπης κυρίως βασισμένος στον Άγιο Νικόλαο, ο λόγος που εμείς στην Ελλάδα τον αποκαλούμε Βασίλη και όχι Νίκο είναι κάτι για το οποίο δεν είμαι σίγουρος και ούτε μπόρεσα να βρω καθαρή απάντηση, ίσως γιατί ο Άγιος Βασίλειος έδινε σύμφωνα με την παράδοση δώρα σε παιδιά, ίσως επειδή η γιορτή του στο Γρηγοριανό ημερολόγιο πέφτει πιο κοντά στα Χριστούγεννα, ίσως τίποτα απ’ όλα αυτά, δεν ξέρω, απλά πάντα με μπέρδευε η ιδέα της ονομασίας του.

Πίσω στο θέμα μας, η ολλανδική ονομασία το Άγιου Νικόλα είναι Sinterklaas, από εκεί παίρνει και το μοντέρνο αγγλόφωνο όνομα του (Santa Claus).

kos2

O Sinterklaas μοιράζει δώρα στα παιδιά στις Κάτω Χώρες στις 6 Δεκεμβρίου, παράδοση που συνεχίζεται μέχρι και σήμερα, επίσης έχει πυκνή λευκή γενειάδα και είναι ντυμένος στα κόκκινα. Κάτι θυμίζει, σωστά;

Ο άλλος εξίσου σημαντικός χαρακτήρας στο μείγμα του Άι Βασίλη είναι ο “Εγγλέζος παγανιστής” Father Christmas. Παρ’ όλου που πολλοί Βρετανοί τον αποκαλούν ακόμα έτσι, αρχικά είχε τελείως διαφορετική εμφάνιση, παρόμοια με το φάντασμα του παρόντος από την “Χριστουγεννιάτικη Ιστορία” του Κάρολου Ντίκενς.

kos3

Ένα από τα πιο κομβικά σημεία της δημιουργίας του αγαπημένου μας Αγίου όπως τον ξέρουμε σήμερα θεωρείτε το ποίημα “A Visit from St. Nicholas” γραμμένο το 1837 από τον Clement Clarke Moore (ή τον Henry Livingston Jr., είναι αμφιλεγόμενο).

Με τα χρόνια όλα αυτά οδήγησαν στον έναν, μοναδικό και πολυαγαπημένο μας Άι Βασίλη.

Αξίζει να σημειωθεί ότι την εικόνα του Άι Βασίλη χρησιμοποίησε αρκετά η Coca-Cola από τη δεκαετία του και μετά 1930 για διαφημιστικές καμπάνιες κάνοντας την κλασσική(πλέον) μορφή του ακόμα πιο διαδεδομένη, αλλά όχι, δεν τον δημιούργησε αυτή, αυτό είναι απλά ένας δημοφιλής μύθος.

Ξέρουμε ποιος είναι. Τον ξέρουμε καλά, ακόμα και χωρίς αυτή την εισαγωγή. Το σημαντικό είναι ότι μας ξέρει κι αυτός. Και μας ξέρει καλά! Τουλάχιστον έτσι νομίζαμε μικροί.

Δύο είναι οι βασικές κατηγορίες τον παιδιών σχετικά με το θέμα, αυτά που πίστευαν πραγματικά και αυτά που το “κατάλαβαν” νωρίς.

Καλώς ή κακώς εγώ μπορώ να μιλήσω από την πρώτη οπτική.

Η πίστη στον Άι Βασίλη είναι σαν οποιαδήποτε άλλη πίστη. Όταν είσαι μικρός είναι κάτι που απλά υφίσταται, δεν το σκέφτεσαι τόσο πολύ διότι δεν χρειάζεται να το σκεφτείς, βγάζει απόλυτο νόημα. Όταν μεγαλώνεις και αρχίζεις να σκέφτεσαι βλέπεις τις τρύπες της υπόθεσης. Εκεί ή το παρατάς ή προσπαθείς να “κοροϊδέψεις” τον ίδιο σου τον εαυτό προσπαθώντας να αποδείξεις ότι δεν είναι ψέμα, πολλές φορές βάζοντας και λογική.

Για ένα παιδί το δώρο του Άι Βασίλη είναι το πιο σημαντικό κομμάτι των γιορτών και η απεικόνιση του τον θέλει να προτιμάει τα καλά παιδιά. Το ενδιαφέρον είναι ότι δεν αποφασίζει μόνος του, αν και θα μπορούσε με τις μαγικές του δυνάμεις να ξέρει τα πάντα, αλλά τα ίδια τα παιδιά καλούνται να του γράψουν ένα γράμμα όπου μεν ζητούν τι θέλουν για τα Χριστούγεννα αλλά δε περιγράφουν τη συμπεριφορά τους την χρονιά που πέρασε. Κανένα παιδί πάντως δεν θα εστιάσει στα αρνητικά του, όλα αναφέρουν τις καλές πράξεις που έκαναν, τυχών καλή απόδοση στο σχολείο και άλλα τέτοια. Αυτό θα μπορούσαμε να πούμε πως μαθαίνει το παιδί να αλλοιώνει την αλήθεια ή τουλάχιστον να τη στοχεύει εκεί που θέλει. Κάτι που θα συνεχίσει δυστυχώς να χρησιμοποιεί καθ’ όλη την ενήλικη ζωή του. Όλοι το κάνουμε αυτό, δεν είναι μυστικό, ούτε προσπαθώ να το κατακρίνω απλά παρατηρώντας τα  γράμματα στον Άι Βασίλη το βλέπω και στην παιδική ηλικία. Πολλές φορές φοβόμασταν ότι θα θυμηθεί εκείνη την αταξία που κάναμε φέτος, άρα καλά θα κάναμε να είμαστε ακόμα πιο καλοί την επόμενη χρονιά.

Από την άλλη όμως αυτό δεν αφορά θέμα μόνο θέμα πίστης καθώς το παιδί θα μπορούσε να τα γράφει με έμμεσο και πραγματικό παραλήπτη τους γονείς του.

kos4

Τι γίνεται όμως όταν το πνεύμα των γιορτών κάνει το παιδί να πιστέψει πραγματικά; Δεν έχω απάντηση, έχω όμως μια ιστορία.

Μια παραμονή πρωτοχρονιάς, με βροχερό απ’ όσο θυμάμαι καιρό, είχε μαζευτεί η οικογένεια στο σπίτι για να γιορτάσει την αλλαγή του χρόνου με συγγενείς όπως πάντα. Πρέπει να ήμουν 5 ή 6 χρονών τότε. Κάποια στιγμή κοιτάζω έξω από τη μπαλκονόπορτα, και τι να δω, τον Άι Βασίλη να πετάει με το έλκηθρο του με έναν μόνο τάρανδος, τον Ρούντολφ φυσικά, μάλλον γι’ αυτό αργότερα πίστευα στην εκδοχή του Άι Βασίλη με έναν μόνο τάρανδο. Ούτε δευτερόλεπτα δεν πέρασαν ώσπου είδα το έλκηθρο να βρίσκει στα καλώδια της ΔΕΗ, τότε κόπηκε το ρεύμα. Η διακοπή ήταν γενική σε όλη τη γειτονία και μόλις ήρθε πάλι το ρεύμα για κάποιο λόγο κατέβηκα και βγήκα στην εξώπορτα του σπιτιού, εκεί βρισκόταν το δώρο μου, και ήταν ακριβώς αυτό που ήθελα.

Το παράδοξο είναι ότι αυτό έγινε όντως. Τι θέλω να πω; Όσα χρόνια κι ας πέρασαν, όσο λογική και να έβαλα, αυτό έγινε. Όταν το συζητάω με τους παρευρισκόμενους εκείνης της μέρας δεν θυμάται κανείς έτσι, η διακοπή έγινε αλλά μέχρι εκεί φυσικά. Ακούγεται τρελό, σε όποιον το έχω πει έχει την ίδια αντίδραση. Κι όμως μέχρι και σήμερα δεν μπορώ να αρνηθώ ότι το είδα, είμαι σίγουρος.

kos5

Αλλάζουμε θέμα και μεταφερόμαστε μερικά χρόνια αργότερα. Όσο μεγάλωνα και η λογική έμπαινε στη ζωή μου την έβαζα και στα Χριστούγεννα όταν ερχόταν ο καιρός. Είχα αναπτύξει θεωρίες για τον Άι Βασίλη και τον τρόπο που λειτουργεί.

Ζούσε και εργαζόταν στο  Ροβανιέμι της Φινλανδίας και είχε μόνο έναν τάρανδο στο έλκηθρο του (ή ίσως και κάποιους εφεδρικούς). Επειδή μου φαινόταν αδύνατον να μοιράζει δώρα σε όλα τα παιδιά του κόσμου μέσα σε μια νύχτα, και το γεγονός ότι κάποιες χώρες παίρνουν δώρα τα Χριστούγεννα και άλλες όπως για παράδειγμα εμείς παίρνουν την Πρωτοχρονιά σκέφτηκα το εξής: Ο Άγιος Βασίλης μοιράζει δώρα καθ’ όλη από τα Χριστούγεννα ως την Πρωτοχρονιά. Αυτό του δίνει μια ολόκληρη βδομάδα. Και αφού μένει στη Φινλανδία εκεί θα είναι και ο τελευταίος προορισμός του, και εφόσον η Ελλάδα και η Φινλανδία βρίσκονται στην ίδια ζώνη ώρας και εδώ Πρωτοχρονιά έρχεται. Αυτό το είχα σκεφτεί γύρω στα 7-8. Αυτός ήταν ο δικός μου Άι Βασίλης και δεν έπαιρνα κουβέντα όλοι οι άλλοι ήταν ψεύτικοι. Και δεν με τσάτιζε τίποτα πιο πολύ τα Χριστούγεννα από ψεύτικους Αγιο-βασίληδες.

kos6

Όλο αυτό το το γράφω για να δείξω ότι όταν υπάρχει θέληση για πίστη η λογική μπορεί να χρησιμοποιηθεί κι’ αυτή, ίσως λανθασμένα αλλά δεν έχει σημασία.

Σταμάτησα να πιστεύω μερικά χρόνια αργότερα, κάπου στην έκτη δημοτικού, εκεί που οι περισσότεροι το θεωρούσαν προφανές εδώ και καρό. Ήταν μια αλήθεια που όλοι είχαν να αντιμετωπίσουν και ήταν η σειρά μου. Με τα από αυτό τα Χριστούγεννα δεν ήταν ποτέ τα ίδια. Δεν λέω πως ήταν χειρότερα ή καλύτερα, αλλά σίγουρα όχι ίδια με πριν. Βγαίνω εκτός θέματός, δεν μιλάμε για τις γιορτές όσο μεγαλώνεις αλλά για τον Άι Βασίλη.

Έχοντας έναν αρκετά μικρότερο αδερφό, προσπαθούσα να κρατήσω το μύθο ζωντανό για χάρη του, κι αυτό με οδηγεί στο τελευταίο μου επιχείρημα. Κατά κάποιο τρόπο όσο μεγαλώνουμε και δεν πιστεύουμε πλέον, μπορούμε να λάβουμε εμείς τον ρόλο του Άι Βασίλη, όποιος και να είναι ο παραλήπτης. Ακόμα και όταν κανείς δεν πιστεύει η πίστη επιβιώνει και ο και ο μύθος μετατρέπεται σε κοινωνική κατηγορία ούτως ή άλλος έτσι συνεχίζει να υπάρχει.

Υ. Γ. πλάκα κάνω, φυσικά υπάρχει ο Άι Βασίλης.

Καλά Χριστούγεννα!.